Klauzula stanowi instrument modyfikacji treści stosunku ubezpieczeniowego. Polisa składa się z dokumentu polisy (potwierdzającego zawarcie umowy) oraz OWU stanowiących wzorzec umowny w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego. Klauzule pozwalają dostosować ten standardowy wzorzec do indywidualnych potrzeb ubezpieczonego lub specyfiki ryzyka.
Kategorie klauzul ubezpieczeniowych
W obrocie ubezpieczeniowym wyróżnia się kilka kategorii klauzul:
- rozszerzające zakres ochrony – np. klauzula szyb, klauzula bagażu, klauzula reprezentantów w ubezpieczeniach majątku przedsiębiorstw, klauzula automatycznego pokrycia (automatic cover) obejmująca ochroną nowo nabyte aktywa do ustalonego limitu
- ograniczające odpowiedzialność – klauzule wyłączeń specjalnych, klauzule limitowania świadczeń
- modyfikujące tryb wykonania umowy – klauzule rozliczeniowe, klauzule regulujące tryb likwidacji szkody, klauzule cesji
- warunkowe – np. klauzula 72 godzin w ubezpieczeniach katastroficznych, określająca, że szkody powstałe w określonym oknie czasowym traktuje się jako jedno zdarzenie ubezpieczeniowe
Standardowe klauzule w ubezpieczeniach firm
W praktyce ubezpieczeń korporacyjnych funkcjonują katalogi standardowych klauzul branżowych. Polska Izba Ubezpieczeń publikuje ich zbiory dla poszczególnych linii produktowych. W ubezpieczeniach majątku często stosuje się klauzule typu leeway clause (regulującą konsekwencje niedoubezpieczenia poniżej określonego progu wartości), klauzulę stempla bankowego (decydującą o terminie zapłaty składki), czy klauzulę reprezentantów (ograniczającą wyłączenie z tytułu winy umyślnej wyłącznie do osób kierujących przedsiębiorstwem).
Charakter klauzuli ubezpieczeniowej
Z punktu widzenia mechanizmu prawnego klauzula może mieć charakter:
- klauzuli przyłączonej – włączonej bezpośrednio do treści polisy
- klauzuli odsyłającej – powołującej się na osobny dokument lub standard rynkowy
- klauzuli kondycjonalnej – aktywującej się tylko w określonych okolicznościach, np. po zajściu zdarzenia lub przekroczeniu progu szkody
Wpływ klauzul na składkę ubezpieczeniową
Włączenie klauzuli wymaga zgody obu stron umowy i z reguły wpływa na wysokość składki. Klauzule rozszerzające zwiększają ekspozycję ubezpieczyciela, dlatego są płatne. Klauzule ograniczające mogą obniżać składkę.
Klauzule niedozwolone w ubezpieczeniach
Odrębną kategorię stanowią klauzule abuzywne (niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ KC) – w obrocie konsumenckim klauzula sprzeczna z naturą stosunku ubezpieczenia lub rażąco naruszająca interesy konsumenta nie wiąże ubezpieczonego, nawet jeśli została formalnie włączona do polisy. UOKiK prowadzi rejestr klauzul niedozwolonych, do którego wpisy mają moc wiążącą wobec wszystkich uczestników rynku.
Warto wiedzieć
- Klauzule mają pierwszeństwo przed OWU. W razie sprzeczności między treścią klauzuli a postanowieniami OWU stosuje się klauzulę jako późniejszy i indywidualnie uzgodniony zapis.
- Niektóre klauzule mają charakter pozornie rozszerzający, a faktycznie zawężają ochronę. Klauzula precyzyjnie definiująca ryzyko (np. klauzula zalania) może wykluczać stany faktyczne mieszczące się w potocznym rozumieniu pojęcia.
- W ubezpieczeniach komunikacyjnych klauzule są standaryzowane jako warianty AC - klauzula stałej sumy ubezpieczenia, klauzula braku amortyzacji części, klauzula szyb, klauzula assistance.
- Brak fizycznego załączenia treści klauzuli do polisy nie zawsze ją unieważnia. Jeśli klauzula została jednoznacznie zidentyfikowana numerem lub nazwą, a jej treść jest dostępna w warunkach ramowych ubezpieczyciela, wiąże strony umowy.
- Klauzule abuzywne wpisane do rejestru UOKiK nie wiążą konsumenta nawet wówczas, gdy ten formalnie zaakceptował OWU.
Firma transportowa zawiera ubezpieczenie OC działalności z sumą gwarancyjną 1 000 000 zł.
Standardowe OWU wyłączają z ochrony szkody w mieniu powierzonym (czyli ładunkach klientów).
Ubezpieczony za dodatkową składkę 850 zł rocznie włącza klauzulę odpowiedzialności za mienie powierzone z podlimitem 200 000 zł na jedno i wszystkie zdarzenia.
W trakcie roku dochodzi do uszkodzenia ładunku elektroniki o wartości 145 000 zł podczas rozładunku.
Bez klauzuli ubezpieczyciel odmówiłby wypłaty na podstawie wyłączenia podstawowego.
Z klauzulą realizuje świadczenie w ramach podlimitu 200 000 zł, po potrąceniu franszyzy redukcyjnej 5% wartości szkody (7 250 zł).
Klient otrzymuje odszkodowanie w wysokości 137 750 zł.
