Klauzula leeway stanowi umowne wyłączenie domyślnego mechanizmu zasady proporcji (underinsurance), który w polskim prawie wynika z art. 824¹ § 1 KC (Kodeks cywilny). Zgodnie z tą zasadą, jeśli suma ubezpieczenia jest niższa niż wartość ubezpieczonego mienia w dniu szkody, odszkodowanie wypłacane jest w takim stosunku, w jakim suma ubezpieczenia pozostaje do wartości mienia. W praktyce oznacza to, że ubezpieczony, który zadeklarował zbyt niską wartość, otrzymuje proporcjonalnie obniżone odszkodowanie – nawet przy szkodzie częściowej.
Mechanizm działania klauzuli leeway
Leeway wprowadza marginesem tolerancji, w ramach którego ubezpieczyciel rezygnuje z proporcjonalnego obniżenia świadczenia. Schemat jest następujący: jeśli rzeczywista wartość mienia przekracza sumę ubezpieczenia, ale nie więcej niż o ustalony procent (np. 20% lub 30%), ubezpieczyciel wypłaca pełne odszkodowanie do wysokości szkody (z zachowaniem sumy ubezpieczenia jako górnego limitu). Dopiero przekroczenie progu leeway aktywuje mechanizm proporcji.
W zależności od OWU klauzula może przybierać różne formy:
- leeway 110% – tolerancja niedoubezpieczenia do 10%
- leeway 120% – tolerancja niedoubezpieczenia do 20%
- leeway 130% – tolerancja niedoubezpieczenia do 30%
- leeway bez limitu (rzadko) – całkowite wyłączenie zasady proporcji
Zastosowanie klauzuli leeway w praktyce
Klauzula leeway występuje przede wszystkim w ubezpieczeniach majątkowych dla podmiotów gospodarczych – polisach all risks dla mienia firm, magazynów, budynków produkcyjnych, środków obrotowych. Realna wartość zapasów, środków trwałych czy nawet budynków rzadko jest możliwa do precyzyjnego oszacowania w dacie zawierania polisy, a w trakcie roku ulega wahaniom. Klauzula leeway eliminuje ryzyko, że niewielki błąd w deklaracji wartości spowoduje istotne obniżenie świadczenia.
W ubezpieczeniach mieszkaniowych dla klientów indywidualnych klauzula leeway występuje rzadko, ale niektórzy ubezpieczyciele wprowadzają jej okrojoną wersję, np. rezygnację z zasady proporcji przy szkodach nieprzekraczających określonego progu wartościowego.
Różnica względem klauzuli wartości odtworzeniowej
Klauzula leeway bywa mylona z klauzulą wartości odtworzeniowej (new for old), ale są to różne instrumenty. Klauzula odtworzeniowa wpływa na sposób wyceny szkody (wartość nowego mienia bez potrącenia zużycia), natomiast leeway wpływa wyłącznie na sposób wyliczenia odszkodowania w razie niedoubezpieczenia. Obie klauzule mogą występować w jednej polisie i wzajemnie się uzupełniają.
Warto wiedzieć
- Klauzula leeway nie jest regulowana przez ustawę - to wzorzec umowny w rozumieniu art. 384 KC, czyli postanowienie OWU. Jej obecność i zakres zależą wyłącznie od oferty konkretnego ubezpieczyciela.
- Sama obecność klauzuli leeway nie zwalnia ubezpieczonego z obowiązku rzetelnej deklaracji wartości mienia - art. 815 § 1 KC nakłada obowiązek udzielania ubezpieczycielowi prawdziwych informacji.
- Klauzula nie chroni przed konsekwencjami świadomego zaniżania sumy ubezpieczenia - takie działanie może zostać zakwalifikowane jako podanie nieprawdziwych okoliczności zgodnie z art. 815 § 3 KC.
- Niektóre polisy stosują leeway tylko przy szkodach częściowych - przy szkodzie całkowitej (totalna utrata mienia) zasada proporcji może być nadal stosowana.
- Leeway zwykle nie obejmuje gotówki, papierów wartościowych ani precjozów, dla których obowiązują odrębne podlimity.
- Wysokość klauzuli przekłada się bezpośrednio na składkę - leeway 130% jest znacząco droższe niż 110%.
Firma ubezpieczyła towary handlowe na sumę 500 000 zł z klauzulą leeway 120%. W dniu pożaru rzeczywista wartość zapasów wynosi 580 000 zł, a wartość zniszczonych towarów to 200 000 zł.
Bez klauzuli leeway ubezpieczyciel zastosowałby proporcję: 200 000 × (500 000 / 580 000) = 172 414 zł.
Z klauzulą leeway 120% (próg do 600 000 zł) - rzeczywista wartość mieści się w tolerancji, więc odszkodowanie wynosi pełne 200 000 zł.
