Sprzedaż z odroczonym terminem płatności to forma kredytu kupieckiego – dostawca finansuje swojego klienta na okres pomiędzy wydaniem towaru a otrzymaniem zapłaty. Ryzyko niezapłacenia faktury obciąża sprzedawcę. Ubezpieczenie należności przerzuca to ryzyko na ubezpieczyciela, który po analizie portfela odbiorców przyznaje każdemu z nich limit kredytowy określający maksymalne saldo wierzytelności objętych ochroną.
Zdarzenia ubezpieczeniowe
Wypłata odszkodowania następuje po wystąpieniu jednego z dwóch zdarzeń:
- formalna niewypłacalność dłużnika (ogłoszenie upadłości, otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego, zawiadomienie o niemożności zaspokojenia wierzycieli)
- przewlekła zwłoka (protracted default) – upływ określonej liczby dni od terminu płatności bez zapłaty, typowo 90, 150 albo 180 dni
W obu wypadkach ubezpieczyciel wypłaca odszkodowanie w wysokości należności brutto pomniejszonej o udział własny ubezpieczonego, który typowo wynosi 10-20%. Udział własny ma charakter motywacyjny – zachęca dostawcę do prowadzenia własnej polityki kredytowej i windykacji.
Cesja i regres
Wypłata odszkodowania uruchamia mechanizm subrogacji uregulowany w art. 828 § 1 KC – z dniem zapłaty odszkodowania roszczenie ubezpieczonego do dłużnika przechodzi z mocy prawa na ubezpieczyciela do wysokości wypłaconej kwoty. Niezależnie od subrogacji ustawowej, OWU często wymagają formalnej cesji wierzytelności w trybie art. 509 KC (przelew wierzytelności) – zwłaszcza dla dochodzenia całości należności wraz z udziałem własnym ubezpieczonego. Po wypłacie odszkodowania to ubezpieczyciel kontynuuje windykację wobec dłużnika, a odzyskane kwoty dzielone są między strony proporcjonalnie do ich udziału w stracie.
Modele polis
Na rynku dominują trzy formuły:
- whole turnover – polisą objęty cały portfel sprzedaży kredytowej, ubezpieczyciel ocenia każdego kontrahenta osobno
- top accounts – ochroną objęta tylko określona liczba największych odbiorców
- single risk – pojedyncza transakcja albo pojedynczy kontrahent (rzadziej, typowe w eksporcie)
W zakresie ryzyk eksportowych polskie przedsiębiorstwa mogą korzystać zarówno z oferty komercyjnej, jak i z gwarantowanych przez Skarb Państwa polis Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych (KUKE) – dla rynków o podwyższonym ryzyku politycznym KUKE bywa jedynym dostępnym rozwiązaniem.
Warto wiedzieć
- Limit kredytowy przyznany przez ubezpieczyciela na danego kontrahenta jest pułapem ochrony - sprzedaż przekraczająca limit nie jest objęta polisą, nawet jeśli mieści się w sumie ubezpieczenia portfela.
- Ubezpieczyciel ma prawo cofnąć lub zmniejszyć limit w trakcie trwania umowy, jeżeli sytuacja finansowa kontrahenta ulega pogorszeniu - ochrona dotyczy wówczas tylko należności powstałych przed cofnięciem.
- Limit uznaniowy pozwala ubezpieczonemu samodzielnie decydować o objęciu ochroną kontrahenta do określonego progu kwotowego, bez konieczności wnioskowania do ubezpieczyciela - wymaga jednak prowadzenia własnej oceny kredytowej.
- Spór handlowy między ubezpieczonym a dłużnikiem (reklamacja jakościowa, kwestionowanie zakresu dostawy) zawiesza wypłatę odszkodowania do czasu rozstrzygnięcia sporu - polisa nie chroni przed roszczeniami spornymi co do zasady.
- Wyłączone są transakcje z podmiotami powiązanymi kapitałowo, transakcje przedpłacone oraz należności od podmiotów publicznych (innym produktem są polisy ryzyka politycznego).
- Ubezpieczenie należności nie zastępuje ustawy z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych - dłużnik nadal jest zobowiązany do zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie i rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, niezależnie od tego, czy wierzyciel uzyskał odszkodowanie z polisy.
Dystrybutor materiałów budowlanych ma w portfelu odbiorcę z limitem kredytowym 500 000 zł.
Saldo niezapłaconych faktur osiąga 480 000 zł, gdy odbiorca składa wniosek o ogłoszenie upadłości. Polisa ma udział własny 15% i franszyzę integralną 5 000 zł. Wszystkie faktury były wystawione w okresie ochrony i mieszczą się w limicie.
Ubezpieczyciel wypłaca: 480 000 × 85% = 408 000 zł. Pozostałe 72 000 zł (udział własny) ubezpieczony zgłasza do masy upadłości na własny rachunek. Po zakończeniu postępowania syndyk wypłaca wierzycielom 20% wartości zgłoszonych wierzytelności - z tego 80% trafia do ubezpieczyciela (regres), 20% do ubezpieczonego.
