W tym artykule:
Czy mam prawo do auta zastępczego z OC sprawcy?
Tak, jeśli Twoje auto uszkodził inny kierowca i przez tę szkodę nie możesz nim jeździć. Nie musisz prowadzić firmy ani udowadniać, że samochód jest Ci potrzebny do pracy.
Przesądził to Sąd Najwyższy w uchwale z 17 listopada 2011 r. (III CZP 5/11). Ubezpieczyciel sprawcy odpowiada za celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego także wtedy, gdy uszkodzone auto nie służyło do działalności gospodarczej. To prawo nie zależy też od tego, czy możesz jeździć komunikacją publiczną. Podstawą jest zasada pełnego odszkodowania z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego.
Prawo do auta zastępczego ma jednak granice. Według Rzecznika Finansowego zwrot nie przysługuje w dwóch typowych sytuacjach.
- Szkoda jest drobna, a auto pozostaje sprawne i może dalej legalnie jeździć po drogach.
- Masz w swoim majątku inne wolne i sprawne auto, z którego możesz korzystać.
Liczy się też to, jak używasz samochodu. Jeśli jeździsz nim tylko okazjonalnie, uzasadniony może być najem na konkretne dni albo przejazd taksówką. Pieniądze należą się za faktyczny najem. Sam brak auta nie jest szkodą majątkową, więc bez umowy najmu nie dostaniesz rekompensaty za dni bez samochodu.
Jak długo należy się auto zastępcze z OC sprawcy?
Przy naprawie auto zastępcze należy Ci się przez rzeczywisty czas naprawy, do dnia, w którym możesz odebrać sprawny samochód. Przy szkodzie całkowitej przez czas potrzebny na kupno innego auta. Przepisy nie podają konkretnej liczby dni, więc okres ustala się osobno w każdej sprawie.
Ile dni najmu przy naprawie?
Tyle, ile realnie trwa naprawa razem z likwidacją szkody. Ubezpieczyciele liczą czasem tylko technologiczny czas naprawy z programu kosztorysowego, czyli same roboczogodziny. Rzecznik Finansowy wskazuje, że takie liczenie nie realizuje zasady pełnego odszkodowania.
Według Rzecznika do okresu najmu wlicza się czekanie na oględziny i ponowne oględziny, uzgadnianie zakresu naprawy z ubezpieczycielem, kolejkę w warsztacie, sprowadzenie części i schnięcie lakieru. Wytyczna 20.8 KNF też każe brać pod uwagę obiektywne przyczyny, przez które nie możesz korzystać z auta.
Uważaj na przestoje z Twojej strony. Sąd Najwyższy w uchwale z 15 lutego 2019 r. (III CZP 84/18) uznał, że ubezpieczyciel płaci także za przedłużającą się naprawę. Wyjątkiem są opóźnienia, za które odpowiadasz Ty albo osoba trzecia, na przykład warsztat, który popełnił błąd. Jeśli oddasz auto do naprawy długo po stłuczce albo nie odbierzesz go po telefonie z serwisu, te dni mogą zostać na Twoim koszcie.
Ile dni najmu przy szkodzie całkowitej?
Tyle, ile potrzebujesz na kupno innego auta o podobnej wartości. Tak orzekł Sąd Najwyższy w uchwale z 22 listopada 2013 r. (III CZP 76/13).
Rzecznik Finansowy przyjmuje, że zwykle jest to czas do wypłaty odszkodowania, powiększony o czas na sprzedaż wraku. Dopiero wtedy masz pieniądze na zakup podobnego samochodu. Zależnie od okoliczności okres może skończyć się wcześniej albo później. Za nieprawidłowe Rzecznik uznaje sztywne ucinanie najmu na dniu oględzin albo pisma o szkodzie całkowitej, z doliczeniem 7 dni na zagospodarowanie wraku.
Jak działa samochód zastępczy z OC sprawcy?
Najpierw zgłaszasz szkodę z OC sprawcy i mówisz, że potrzebujesz auta zastępczego. Potem bierzesz auto z wypożyczalni wskazanej przez ubezpieczyciela albo wynajmujesz je sam i przedstawiasz rachunek do zwrotu.
Zasady najmu ubezpieczyciel powinien wyjaśnić Ci zaraz po zgłoszeniu. Tak mówi wytyczna 20.6 KNF z 2014 r. Chodzi o klasę auta, okres najmu i stawki z lokalnego rynku.
Najem bezgotówkowy przez ubezpieczyciela
To najprostsza droga. Ubezpieczyciel wskazuje współpracującą wypożyczalnię i rozlicza się z nią bezpośrednio, więc nie wykładasz pieniędzy. Przed odbiorem sprawdź w umowie miejsce i termin podstawienia auta, kaucję, udział własny w razie szkody wynajętym autem i to, czy może nim jeździć ktoś z rodziny.
Szkodę z OC sprawcy możesz też zgłosić własnemu ubezpieczycielowi w trybie bezpośredniej likwidacji szkód (BLS). Podstawą wypłaty nadal jest OC sprawcy, zmienia się tylko to, kto prowadzi sprawę. Część ubezpieczycieli wprost wymienia najem auta zastępczego wśród świadczeń w BLS. Tryb obejmuje kolizje w Polsce z udziałem dwóch pojazdów, gdy wina sprawcy nie budzi wątpliwości, a obaj ubezpieczyciele uczestniczą w porozumieniu.
Czy mogę wynająć auto zastępcze samodzielnie?
Tak, nie masz obowiązku korzystać z oferty ubezpieczyciela. Jeśli jednak jego propozycja była realna, a Ty odrzuciłeś ją bez ważnego powodu, musisz liczyć się z dopłatą różnicy.
Sąd Najwyższy w uchwale z 24 sierpnia 2017 r. (III CZP 20/17) uznał, że wydatki ponad ofertę ubezpieczyciela też są pokrywane, jeśli były celowe i ekonomicznie uzasadnione. Urząd KNF przeanalizował 431 wyroków sądów, które powoływały się na tę uchwałę. Sądy uznawały odmowę oferty ubezpieczyciela za uzasadnioną między innymi wtedy, gdy:
- proponowane auto było niższej klasy niż Twoje, w tym bez automatycznej skrzyni biegów,
- po auto zastępcze trzeba było jechać daleko,
- wynajętym autem nie mógł jeździć nikt poza Tobą,
- umowa nie wyłączała udziału własnego w szkodzie z autocasco wynajętego auta,
- ubezpieczyciel uzależniał ofertę od kosztorysu naprawy, a auto było potrzebne od razu.
Nie wystarczą natomiast drobne niedogodności, na przykład nieco dłuższe czekanie na podstawienie auta albo wygoda odbioru auta w warsztacie, który naprawia Twój samochód.
Jaka klasa auta zastępczego Ci przysługuje?
Zasadniczo podobna do klasy Twojego samochodu. Właściciel kompaktu nie dostanie limuzyny, ale nie musi też godzić się na auto niższej klasy. Jeśli na co dzień jeździsz autem luksusowym, oferta auta klasy średniej zdaniem Rzecznika Finansowego nie odpowiada Twoim potrzebom.
Działa to w obie strony. Wynajęcie auta wyższej klasy niż Twoje bez zgody ubezpieczyciela grozi odmową zwrotu nadwyżki.
Ważne informacje
Ubezpieczyciel nie ma obowiązku podstawić Ci auta. Masz prawo do zwrotu kosztów najmu. Zanim wynajmiesz auto na własną rękę, zapytaj ubezpieczyciela sprawcy o ofertę i zachowaj odpowiedź na piśmie. KNF radzi reagować nawet na bardzo ogólną propozycję. W razie sporu to Ty wykazujesz, dlaczego ją odrzuciłeś.
Ile kosztuje auto zastępcze z OC sprawcy?
Dla Ciebie nic, jeśli najem jest celowy i ekonomicznie uzasadniony. Rachunek pokrywa ubezpieczyciel sprawcy.
Konkretnej kwoty nie da się podać, bo liczy się stawka dla auta Twojej klasy na lokalnym rynku. Nie musisz szukać najtańszej oferty w okolicy, ale stawka nie może być rażąco wyższa od cen rynkowych. Taką nadwyżkę ubezpieczyciel może obciąć.
Nie potrzebujesz też pieniędzy na najem z góry. Sąd Najwyższy w uchwale z 13 marca 2020 r. (III CZP 63/19) uznał, że szkoda powstaje już wtedy, gdy zobowiązujesz się zapłacić czynsz najmu. W praktyce wypożyczalnie często przejmują od poszkodowanego roszczenie o zwrot kosztów najmu (cesja) i same rozliczają się z ubezpieczycielem.
Co zrobić, gdy ubezpieczyciel odmawia albo tnie stawkę?
Złóż reklamację na piśmie. Napisz, dlaczego potrzebowałeś auta, jak długo trwał najem i dlaczego wybrałeś tę ofertę. Dołącz umowę najmu, fakturę, protokoły wydania i zwrotu, potwierdzenie terminu naprawy z warsztatu i korespondencję o ofercie ubezpieczyciela. Powołaj się na uchwały Sądu Najwyższego i wytyczne KNF opisane wyżej.
Ubezpieczyciel ma co do zasady 30 dni na odpowiedź, a brak odpowiedzi w terminie oznacza uwzględnienie reklamacji. Jeśli ją odrzuci, możesz złożyć do Rzecznika Finansowego wniosek o postępowanie interwencyjne albo polubowne. Ostatnim krokiem jest sąd.
Przykład
Przykładowa sytuacja. Pani Ewa z Poznania jeździ na co dzień kombi z automatyczną skrzynią biegów. Po stłuczce z winy innego kierowcy ubezpieczyciel sprawcy zaproponował jej mniejsze auto z manualną skrzynią. Pani Ewa odpisała mailem, dlaczego ta oferta jej nie odpowiada, i wynajęła kombi z automatem w lokalnej wypożyczalni. Ubezpieczyciel zwrócił tylko tyle, ile kosztowałoby auto z jego oferty. Do reklamacji pani Ewa dołączyła korespondencję i wskazała różnicę klasy oraz brak automatu. Ubezpieczyciel uznał reklamację i dopłacił różnicę. Gdyby odmówił, następnym krokiem byłby wniosek do Rzecznika Finansowego.
Czym auto zastępcze z OC sprawcy różni się od tego z assistance i AC?
Różni się tym, kto płaci i co wyznacza zasady. Z OC sprawcy płaci ubezpieczyciel winnego kierowcy, a czas najmu i klasę auta wyznaczają Kodeks cywilny i orzecznictwo. Z assistance albo AC korzystasz z własnej polisy, więc wszystko zależy od jej ogólnych warunków (OWU).
W OWU znajdziesz maksymalną liczbę dni najmu, klasę auta, dzienny limit kosztu i zasięg terytorialny. Część polis assistance ma franszyzę kilometrową, która wyłącza pomoc blisko domu. Niektóre OWU odmawiają auta zastępczego, gdy w gospodarstwie domowym jest drugie sprawne auto.
Własna polisa przydaje się tam, gdzie OC sprawcy nie zadziała albo działa powoli. Sprawcy nie ma przy awarii czy zderzeniu z sarną. Gdy sprawca kwestionuje winę, jego ubezpieczyciel może wstrzymać wypłatę do czasu wyjaśnienia okoliczności. Z drugiej strony szkoda z OC sprawcy nie odbiera Ci zniżek, a wypłata z własnego AC co do zasady na nie wpływa.
Porada eksperta
Sprawdź swoją polisę, zanim będzie potrzebna. Jeśli jeździsz autem codziennie, assistance albo AC z autem zastępczym może dać Ci auto także wtedy, gdy sprawcy nie ma. W Carelius porównamy ubezpieczenie samochodu w ofertach ponad 30 towarzystw i pokażemy, na ile dni i jakiej klasy auto zastępcze daje każdy wariant.
Podsumowanie
Po stłuczce z winy innego kierowcy zapytaj o samochód zastępczy z OC sprawcy już przy zgłoszeniu szkody. Wybierz auto podobnej klasy, zachowaj umowę i korespondencję z ubezpieczycielem, a po odbiorze naprawionego samochodu od razu oddaj zastępczy. Przy szkodzie całkowitej najem nie kończy się na oględzinach. Trwa do czasu, gdy realnie możesz kupić inne auto. Gdy ubezpieczyciel skraca okres najmu albo tnie stawkę, zacznij od reklamacji.
Chcesz mieć auto zastępcze także wtedy, gdy sprawcy nie ma? Skontaktuj się z nami. Porównamy warianty assistance oraz AC i dobierzemy taki, który pasuje do tego, jak jeździsz.
