Wartość szacunkowa znajduje zastosowanie w ubezpieczeniach mienia o charakterze unikalnym, zabytkowym, kolekcjonerskim lub artystycznym, dla którego nie istnieje powszechny rynek obrotu pozwalający łatwo określić cenę. Typowe przypadki to: dzieła sztuki, antyki, kolekcje numizmatyczne, instrumenty muzyczne, biżuteria, futra, pojazdy zabytkowe, sprzęt specjalistyczny.
Jak powstaje wycena szacunkowa
Wycenę przygotowuje rzeczoznawca posiadający odpowiednie kompetencje w danej dziedzinie.
Operat szacunkowy zawiera:
- szczegółowy opis przedmiotu wraz z dokumentacją fotograficzną,
- analizę porównawczą cen podobnych obiektów na aukcjach krajowych i zagranicznych,
- ocenę stanu zachowania i autentyczności,
- uzasadnienie zastosowanej metody wyceny,
- końcową wartość wyrażoną kwotowo.
W przypadku obiektów najwyższej klasy rzeczoznawca może odwołać się do zasady ceny aukcyjnej – wartość określa się jako prawdopodobną cenę uzyskania na renomowanej aukcji.
Zastosowanie wartości szacunkowej w ubezpieczeniach
Wartość szacunkowa stanowi podstawę sumy ubezpieczenia w polisach typu all risks dla mienia specjalnego. Ubezpieczyciel przyjmuje wycenę rzeczoznawcy jako wiążącą, pod warunkiem że pochodzi ona od osoby posiadającej akredytację – najczęściej członka Polskiego Stowarzyszenia Rzeczoznawców Majątkowych lub specjalistycznych izb branżowych (np. Stowarzyszenia Antykwariuszy i Marszandów Polskich).
Po wystąpieniu szkody odszkodowanie ustalane jest na podstawie tej samej wyceny szacunkowej, co eliminuje typowy spór o wartość rynkową w dniu zdarzenia. To kluczowa różnica względem standardowego ubezpieczenia mienia.
Różnica względem wartości rynkowej
Wartość rynkowa zakłada istnienie aktywnego rynku z licznymi transakcjami. Wartość szacunkowa stosowana jest tam, gdzie rynek jest płytki, niejednorodny lub całkowicie nieprzewidywalny. Cena uzyskana na pojedynczej aukcji może odbiegać od wyceny szacunkowej w obie strony nawet o 50%, dlatego rzeczoznawca posługuje się przedziałami i medianami.
Aktualizacja wartości szacunkowej
Wycena szacunkowa nie jest dokumentem bezterminowym. Standardowo zachowuje ważność przez 12-24 miesiące. Po upływie tego okresu ubezpieczyciel może zażądać zaktualizowanego operatu, szczególnie dla obiektów, których wartość ulega znaczącym wahaniom (sztuka współczesna, kruszce inwestycyjne, ceramika).
Warto wiedzieć
- Koszt wyceny rzeczoznawczej ponosi ubezpieczający - zwykle stanowi to ułamek wartości obiektu, ale dla cennych zbiorów bywa istotnym wydatkiem.
- Polisa może wymagać oddzielnych wycen dla każdego obiektu o wartości przekraczającej określony próg, podczas gdy obiekty pomniejsze ujmuje się zbiorczo.
- W razie sporu o wysokość odszkodowania ubezpieczyciel może powołać własnego rzeczoznawcę - rozbieżność wycen rozstrzygana jest najczęściej w drodze tzw. arbitrażu rzeczoznawców.
- Wartość szacunkowa nie obejmuje wartości emocjonalnej ani sentymentalnej - liczy się wyłącznie wartość ekonomiczna obiektu.
- Brak aktualnej wyceny szacunkowej w momencie szkody może skutkować ustaleniem odszkodowania na niższym poziomie, według ostatniej dostępnej dokumentacji lub wartości porównawczej.
- Dla pojazdów zabytkowych z polisami kolekcjonerskimi wycena szacunkowa zastępuje notowania katalogowe Eurotax/Info-Ekspert.
Kolekcjoner posiada obraz polskiego artysty z początku XX wieku, wyceniony przez rzeczoznawcę dwa lata temu na 120 000 zł. Polisa zawarta na podstawie tej wyceny obejmuje ryzyko kradzieży i zniszczenia.
W wyniku zalania mieszkania obraz został trwale uszkodzony.
Ubezpieczyciel wypłaca odszkodowanie w pełnej wysokości wyceny szacunkowej, czyli 120 000 zł, niezależnie od bieżących notowań aukcyjnych tego artysty.
Gdyby polisa była oparta na wartości rynkowej, odszkodowanie wymagałoby wyceny aktualnej i potencjalnego sporu z ubezpieczycielem.
