Rzeczoznawca ubezpieczeniowy pełni funkcję pomocniczą w procesie ustalania odpowiedzialności i wyceny szkody. Jego opinia nie jest samodzielną decyzją – decyzję o wypłacie lub odmowie wydaje ubezpieczyciel, ale stanowi istotny materiał dowodowy wpływający na ostateczne rozstrzygnięcie. W razie sporu sądowego opinia rzeczoznawcy może być dopuszczona jako dowód, a sąd może dodatkowo powołać niezależnego biegłego sądowego.
Rodzaje rzeczoznawców
Ze względu na strukturę zlecenia wyróżnia się:
- Rzeczoznawca zakładu ubezpieczeń – wykonuje ekspertyzy na zlecenie ubezpieczyciela, zwykle jako stały współpracownik lub pracownik etatowy. Jego opinia jest punktem wyjścia dla decyzji zakładu i uchodzi za dokument wewnętrzny procesu likwidacyjnego.
- Rzeczoznawca niezależny – działa na zlecenie ubezpieczonego lub poszkodowanego, zwykle wówczas, gdy strona kwestionuje wycenę dokonaną przez rzeczoznawcę ubezpieczyciela. Koszty takiej opinii ponosi zlecający, ale w razie potwierdzenia zasadności roszczenia mogą być one dochodzone jako element szkody (zwłaszcza w OC komunikacyjnym, gdzie orzecznictwo konsekwentnie uznaje koszt prywatnej opinii rzeczoznawczej za element szkody podlegający naprawieniu).
- Rzeczoznawca sądowy (biegły sądowy) – wpisany na listę biegłych prowadzoną przez sądy okręgowe. Jest powoływany w postępowaniach sądowych i jego opinia ma walor dowodowy w procesie.
Dziedziny ekspertyz ubezpieczeniowych
Specjalizacje rzeczoznawcze obejmują m.in.: technikę samochodową i rekonstrukcję wypadków, budownictwo i wycenę nieruchomości, maszyny i urządzenia przemysłowe, sprzęt elektroniczny, mienie ruchome, medycynę (orzecznictwo o stopniu uszczerbku na zdrowiu), rolnictwo, wycenę dzieł sztuki, ubezpieczenia morskie i lotnicze.
Wymogi wobec rzeczoznawców
Wymogi kwalifikacyjne różnią się w zależności od specjalizacji. Dla rzeczoznawców samochodowych wpisanych na listę Ministerstwa Infrastruktury istnieją sformalizowane wymogi ustawowe (wykształcenie techniczne, doświadczenie, egzamin). Dla wielu innych specjalizacji wymagania są mniej sformalizowane – decyduje wykształcenie kierunkowe, doświadczenie zawodowe, ewentualna certyfikacja branżowa oraz rękojmia należytego wykonywania zawodu. Biegli sądowi podlegają osobnej procedurze wpisu na listę sądową.
Zakres pracy rzeczoznawcy przy wycenie szkody
W procesie likwidacji szkody rzeczoznawca wykonuje typowe czynności: oględziny, dokumentację fotograficzną, pomiary, analizę mechaniczną lub techniczną przebiegu zdarzenia, weryfikację dokumentacji źródłowej (karty pojazdu, książki serwisowej, projektu budowlanego), kalkulację kosztów naprawy lub odtworzenia, rekonstrukcję zdarzenia w razie sporu o przebieg.
Warto wiedzieć
- Opinia rzeczoznawcy zakładu nie jest ostateczna - w razie niezgody z wyceną ubezpieczony ma prawo zakwestionować ją i zlecić opinię niezależną. W korespondencji reklamacyjnej warto precyzyjnie wskazać rozbieżności między wycenami.
- Koszt opinii niezależnego rzeczoznawcy w OC komunikacyjnym, o ile opinia ta wykazała zasadność wyższego roszczenia, stanowi szkodę podlegającą naprawieniu - takie stanowisko utrwaliło się w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
- Rzeczoznawca nie ustala odpowiedzialności za szkodę (czyja to wina) - jego rolą jest analiza techniczna i wycena. Ustalenie odpowiedzialności to domena likwidatora i w ostateczności sądu.
- Wycena rzeczoznawcza oparta jest na przyjętych założeniach (standardu naprawy, rodzaju części zamiennych, stawki roboczogodziny warsztatu). Założenia te mogą się istotnie różnić między opiniami - warto weryfikować, czy opinia uwzględnia np. części oryginalne OEM, a nie tańsze zamienniki, jeśli pojazd nadal podlega gwarancji producenta.
- W ubezpieczeniach osobowych kluczowe znaczenie ma orzecznictwo lekarskie - procent uszczerbku na zdrowiu ustalony przez orzecznika przekłada się bezpośrednio na wysokość świadczenia z NNW. Tabela uszczerbków stosowana przez zakład może różnić się od tabeli powszechnie używanej w orzecznictwie ZUS.
- Rzeczoznawca ponosi odpowiedzialność cywilną za szkody wynikłe z nienależytego wykonania ekspertyzy - podlega zatem ubezpieczeniu OC zawodowej, co ma znaczenie w razie kwestionowania opinii rzeczoznawczej przez sąd.
