System bonus-malus stanowi mechanizm różnicowania składki w oparciu o indywidualną historię szkodową kierowcy, oparty na założeniu, że dotychczasowa szkodowość stanowi najlepszy predyktor przyszłej szkodowości.
Mechanizm realizuje zasadę ekwiwalentności w ubezpieczeniach – kierowca generujący wyższe ryzyko płaci wyższą składkę, kierowca o niskim ryzyku płaci mniej.
Dlaczego każdy ubezpieczyciel inaczej liczy Twoje zniżki?
W polskim rynku ubezpieczeniowym nie istnieje jeden wspólny, regulowany ustawowo system bonus-malus. Każdy ubezpieczyciel stosuje własną tabelę zniżek i zwyżek z indywidualną liczbą klas (typowo od 6 do 14 klas), własnymi progami przejść między klasami oraz własną interpretacją wpływu szkody na klasę. To istotna różnica względem niektórych rynków zachodnich, gdzie system bonus-malus jest ujednolicony ustawowo.
Zasady awansu i degradacji w tabeli Bonus-Malus
Mechanizm działa w cyklu rocznym. Każdy rok bezszkodowy podnosi kierowcę o jedną klasę wyżej w tabeli, co przekłada się na zwiększenie zniżki – typowo o około 10% za każdy rok bezszkodowości aż do maksymalnej zniżki rzędu kilkudziesięciu procent po kilku latach. Każda zgłoszona i wypłacona szkoda OC obniża klasę kierowcy – typowo o 3 klasy w dół, co odpowiada utracie kilku lat bezszkodowości. Przy wielu szkodach w jednym roku spadek może być jeszcze głębszy, prowadząc do malusa, czyli składki wyższej niż bazowa stawka.
Ważnym aspektem jest moment, w którym szkoda wpływa na klasę. Wpływ ma data wypłaty odszkodowania, a nie data zdarzenia. Oznacza to, że szkoda zgłoszona pod koniec roku, ale rozliczona w roku kolejnym, obniży klasę dopiero w odnowieniu polisy w okresie po rozliczeniu. Mechanizm ten ma istotne implikacje praktyczne przy zmianie ubezpieczyciela tuż przed odnowieniem.
Podmiotowość historii ubezpieczeniowej: Bonus-Malus jako atrybut kierowcy
Bonus-malus jest przypisany do kierowcy (osoby fizycznej z numerem PESEL i datą uzyskania prawa jazdy), a nie do pojazdu czy polisy. Po sprzedaży pojazdu zniżki przechodzą wraz z kierowcą, nie z autem. Każdy ubezpieczyciel weryfikuje historię szkodową kierowcy w bazie UFG (Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny), co eliminuje możliwość ukrycia szkód przy zmianie towarzystwa.
Rozdzielność historii szkodowej w ubezpieczeniach OC i AC
Bonus-malus dla OC i AC liczony jest osobno, na bazie różnych historii szkodowych. Szkoda OC wpływa wyłącznie na zniżkę OC, a szkoda AC wyłącznie na zniżkę AC. Szkoda zlikwidowana z OC sprawcy nie wpływa na bonus-malus poszkodowanego – nawet jeżeli to jego pojazd został uszkodzony, jego klasa zniżek pozostaje nienaruszona, ponieważ szkoda została wypłacona z polisy sprawcy.
Ochrona zniżek
Niektórzy ubezpieczyciele oferują tzw. ochronę zniżek (klauzulę ochronną) – dodatkowo płatną opcję, która pozwala na jedną szkodę bez wpływu na klasę bonus-malus. Klauzula ta jest typowo aktywowana automatycznie po przekroczeniu określonej klasy lub po określonym czasie bezszkodowości i może być włączona standardowo do polisy lub stanowić rozszerzenie za dodatkową składkę.
Dlaczego młody kierowca płaci najwięcej?
Bonus-malus dla nowego kierowcy (bez historii szkodowej) startuje z klasy bazowej, czyli ze składką 100% bez zniżek. Niektórzy ubezpieczyciele stosują dodatkową zwyżkę dla młodych kierowców lub kierowców z prawem jazdy krócej niż określony okres – jest to mechanizm odrębny od bonus-malus, stanowiący osobny współczynnik taryfowy odzwierciedlający statystycznie wyższe ryzyko młodych kierowców.
Mechanizmy transferu zniżek w ramach wspólnoty małżeńskiej
W przypadku małżonków lub osób z tej samej rodziny, których pojazdy są ubezpieczane w jednym towarzystwie, niektórzy ubezpieczyciele oferują przeniesienie zniżek bonus-malus współmałżonka, jeżeli ten nie posiada własnego pojazdu lub rezygnuje z dotychczasowej polisy. Mechanizm ten jest jednak rzadki i wymaga indywidualnego potwierdzenia w OWU konkretnego towarzystwa.
Warto wiedzieć
- Każdy ubezpieczyciel stosuje własną tabelę bonus-malus, więc zmiana towarzystwa może oznaczać przeliczenie zniżek na podstawie wewnętrznej tabeli nowego ubezpieczyciela - liczba klas i wartość zniżek może być inna niż u poprzedniego ubezpieczyciela.
- Szkody starsze niż określona liczba lat (typowo 3-5 lat) przeważnie nie są już uwzględniane w aktualnej kalkulacji bonus-malus, ale rynkowo zdarzają się ubezpieczyciele uwzględniający historię nawet kilkuletnią dłużej.
- W bazie UFG widnieją wszystkie szkody zgłoszone i rozliczone, niezależnie od ubezpieczyciela - próby ukrycia szkód przy zmianie towarzystwa są bezskuteczne i mogą skutkować podwyższeniem składki po weryfikacji.
- Drobne szkody, w których koszty likwidacji są zbliżone do utraty zniżek, racjonalnie powinny być pokryte z własnych środków bez zgłoszenia do ubezpieczyciela - decyzja wymaga jednak kalkulacji kosztu utraty zniżek na kolejne lata względem kwoty szkody.
- Bonus-malus działa wyłącznie przy ciągłej historii ubezpieczenia. Przerwa w ubezpieczeniu (np. wycofanie pojazdu z ruchu na dłuższy okres bez zachowania ciągłości polisy) może skutkować utratą zniżek po określonym czasie bezczynności.
- Ubezpieczyciel może odmówić zawarcia polisy AC kierowcy z bardzo niekorzystną historią szkodową, podczas gdy OC posiadaczy pojazdów mechanicznych musi zostać zawarte z każdym właścicielem pojazdu (zasada przymusu ubezpieczeniowego), choć z odpowiednio wyższą składką.
Pani Magdalena posiada 7-letnią historię bezszkodową i ubezpiecza Hyundaia i30.
W jej obecnym towarzystwie składka OC wynosi 580 zł rocznie przy zniżce 60% (klasa 8).
W marcu 2024 powoduje stłuczkę parkingową, w której wypłacono 2 800 zł odszkodowania z jej polisy OC.
Przy odnowieniu polisy w marcu 2025 ubezpieczyciel obniża jej klasę o 3 stopnie do klasy 5 ze zniżką 30%.
Składka OC rośnie do 1 015 zł rocznie. Łączny koszt szkody dla pani Magdaleny: 435 zł podwyżki rocznej przez minimum 3 najbliższe lata (do odbudowy klasy 8), co daje co najmniej 1 305 zł utraty zniżek.
Realnie szkoda kosztowała ją więcej, niż wynosiłaby naprawa z własnej kieszeni, gdyby uszkodzenia były niewielkie.
