Podstawową regulację przedawnienia w ubezpieczeniach zawiera art. 819 KC. Zgodnie z art. 819 § 1 KC roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem trzech lat. Termin ten dotyczy zarówno roszczeń ubezpieczającego o wypłatę świadczenia, jak i roszczeń ubezpieczyciela (np. o zapłatę składki). Jest to termin ogólny, który stosuje się do większości stosunków ubezpieczeniowych.
Przedawnienie roszczeń z ubezpieczenia OC
Specyficzną zasadę dla OC wprowadza art. 819 § 3 KC. Roszczenie poszkodowanego do ubezpieczyciela o odszkodowanie lub zadośćuczynienie z ubezpieczenia OC przedawnia się z upływem terminu przewidzianego dla danego rodzaju szkody w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym.
Oznacza to odesłanie do art. 442¹ KC, który dla czynów niedozwolonych przewiduje:
- 3 lata – od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia
- nie więcej niż 10 lat – od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę
- 20 lat – jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku
- dla małoletniego – co najmniej 2 lata od uzyskania pełnoletności
Bieg i przerwanie przedawnienia
Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W praktyce ubezpieczeniowej najczęściej liczy się go od dnia zaistnienia zdarzenia ubezpieczeniowego lub od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie.
Kluczowe znaczenie dla osób dochodzących roszczeń ma art. 819 § 4 KC. Stanowi on, że bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa się przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Po przerwaniu termin biegnie od nowa – od dnia, w którym zgłaszający otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia.
Mechanizm ten ma duże znaczenie praktyczne. Sam fakt zgłoszenia szkody u ubezpieczyciela skutecznie zatrzymuje bieg trzyletniego terminu, a kolejny start odlicza się dopiero od decyzji końcowej. Dzięki temu długie postępowania likwidacyjne nie powodują przedawnienia w trakcie ich trwania.
Skutki przedawnienia
Przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia roszczenia. Ubezpieczyciel może świadczenie wypłacić dobrowolnie nawet po upływie terminu – nie ma podstawy do żądania zwrotu jako świadczenia nienależnego. W postępowaniu sądowym jednak skuteczny zarzut przedawnienia oznacza oddalenie powództwa.
W przypadku konsumentów obowiązuje dodatkowa zasada z art. 117 § 2¹ KC – po upływie terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi nie można go dochodzić. Sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu, nawet jeśli konsument nie podniesie zarzutu.
Warto wiedzieć
- Zgłoszenie szkody u ubezpieczyciela przerywa bieg przedawnienia - to najprostszy sposób zatrzymania zegara, gdy klient czeka na zebranie dokumentacji.
- Decyzja ubezpieczyciela o odmowie wypłaty rozpoczyna bieg terminu od nowa - od daty otrzymania pisemnej decyzji liczy się pełne trzy lata, niezależnie od tego, ile czasu trwało postępowanie.
- W sprawach OC komunikacyjnego ze szkodami osobowymi termin może wynosić nawet 20 lat, jeśli sprawca popełnił przestępstwo (np. spowodował wypadek pod wpływem alkoholu - art. 178a KK).
- Przedawnienie roszczenia regresowego ubezpieczyciela wobec sprawcy szkody również wynosi 3 lata, ale liczone od dnia, w którym ubezpieczyciel wypłacił świadczenie.
- Ugoda między ubezpieczycielem a poszkodowanym przerywa bieg przedawnienia, a uznanie roszczenia (nawet częściowe) powoduje rozpoczęcie biegu na nowo - art. 123 § 1 pkt 2 KC.
- Przedawnienie nie biegnie w czasie zawieszenia (np. w okresie postępowania mediacyjnego prowadzonego u Rzecznika Finansowego).
