Regres ubezpieczeniowy realizuje zasadę, zgodnie z którą ostateczny ciężar finansowy szkody powinien spoczywać na sprawcy, a nie na ubezpieczycielu ani zbiorowości ubezpieczonych. Po wypłacie odszkodowania przez zakład ubezpieczeń dochodzi do cesji ustawowej roszczenie poszkodowanego wobec sprawcy przechodzi na ubezpieczyciela, który może następnie dochodzić od sprawcy zwrotu wypłaconej kwoty.
Podstawy prawne
Podstawy prawne regresu różnicują się w zależności od rodzaju ubezpieczenia
- Regres typowy (art. 828 KC) – dotyczy ubezpieczeń majątkowych. Po wypłacie odszkodowania ubezpieczycielowi przysługuje roszczenie wobec osoby trzeciej odpowiedzialnej za szkodę, do wysokości wypłaconego odszkodowania. Regres typowy nie przysługuje wobec osoby, z którą ubezpieczony pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, chyba że wyrządziła ona szkodę umyślnie
- Regres nietypowy – specyficzny dla ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej, w szczególności OC komunikacyjnego. Zakład, który wypłacił odszkodowanie z polisy sprawcy, może dochodzić zwrotu od samego sprawcy, ale tylko w ściśle określonych przypadkach wyliczonych w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK.
Regres nietypowy
Regres nietypowy wobec sprawcy szkody z OC komunikacyjnego przysługuje m.in. gdy:
- Kierujący był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych.
- Szkoda została wyrządzona umyślnie.
- Kierujący zbiegł z miejsca zdarzenia.
- Kierujący nie posiadał wymaganych uprawnień (prawa jazdy odpowiedniej kategorii), z zastrzeżeniem wyjątków ustawowych.
- Pojazd został użyty bez zgody posiadacza, wbrew jego woli.
W odróżnieniu od regresu typowego regres nietypowy nie jest automatyczny – musi być wykazany w oparciu o ściśle określone podstawy ustawowe i nie obejmuje każdej sytuacji zawinienia sprawcy.
Roszczenia zwrotne UFG
Regres przysługujący Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu – UFG, po wypłacie odszkodowania w imieniu sprawcy nieubezpieczonego lub niezidentyfikowanego, dochodzi zwrotu bezpośrednio od sprawcy (jeśli został zidentyfikowany). Obejmuje to również zwrot wypłaconych świadczeń rentowych, co przy poważnych szkodach oznacza wieloletnie zobowiązania o znacznej wartości.
Procedura regresu obejmuje:
- Ustalenie odpowiedzialności sprawcy i podstawy regresu.
- Wezwanie sprawcy do zapłaty wraz z dokumentacją (decyzje ubezpieczyciela, rachunki, potwierdzenia wypłaty).
- W razie braku dobrowolnej zapłaty – dochodzenie roszczenia na drodze sądowej.
- Egzekucja komornicza w razie braku wpływu po uprawomocnieniu się orzeczenia.
Przedawnienie roszczenia regresowego liczy się odrębnie od roszczenia pierwotnego. Termin przedawnienia w regresach wynikających z czynów niedozwolonych wynosi zasadniczo 3 lata od dnia, w którym ubezpieczyciel dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie dłużej jednak niż 10 lat od zdarzenia – ze szczególnymi regulacjami dla szkód z przestępstwa.
Warto wiedzieć
- Regres wobec domownika sprawcy szkody jest co do zasady wyłączony (art. 828 § 1 KC) - wyjątek stanowi umyślność sprawcy lub zapisy szczególne w OWU.
- Sprawca, wobec którego kierowany jest regres, może zgłosić tzw. wtórny regres do swojego ubezpieczyciela OC w życiu prywatnym - jeśli ma taką polisę, zakład może pokryć roszczenie z wyjątkiem przypadków objętych wyłączeniem odpowiedzialności.
- Wysokość regresu nie jest ograniczona do sumy gwarancyjnej pierwotnej polisy - obejmuje pełną wartość wypłaconego odszkodowania, w tym ewentualne renty i koszty leczenia poszkodowanego wypłacane przez lata.
- W praktyce spraw regresowych dominują sprawy z OC komunikacyjnego związane z nietrzeźwością kierującego - skutki finansowe takiego wypadku mogą być długoletnie i obejmować znaczne kwoty zobowiązań rentowych.
- Regres może być zawieszony, ograniczony lub zrzeczony przez ubezpieczyciela w drodze umowy - zrzeczenie się regresu bywa stosowane w ramach rozliczeń ugodowych lub w relacjach korporacyjnych w ubezpieczeniach przemysłowych.
- Sprawca, wobec którego prowadzone jest postępowanie regresowe, ma prawo do obrony w procesie i może kwestionować zarówno swoją odpowiedzialność, jak i wysokość dochodzonej kwoty — w tym kwestionować zasadność poszczególnych pozycji wypłaconych poszkodowanemu.
Kierowca, będąc w stanie nietrzeźwości, powoduje wypadek, w którym drugi uczestnik ruchu doznaje poważnych obrażeń ciała. Zakład ubezpieczeń sprawcy wypłaca poszkodowanemu odszkodowanie obejmujące koszty leczenia, zadośćuczynienie oraz rentę wyrównawczą - łącznie 850 000 zł, z czego 350 000 zł stanowi wartość bieżąca przyszłych świadczeń rentowych. Następnie ubezpieczyciel kieruje regres nietypowy przeciwko sprawcy, który jest zobowiązany zwrócić pełną wypłaconą kwotę. W miarę wypłacania kolejnych rat rentowych ubezpieczyciel będzie mógł dochodzić ich zwrotu w kolejnych postępowaniach. Skutki finansowe nietrzeźwości kierującego wykraczają znacznie poza kary karne i administracyjne - stanowią zobowiązanie cywilne, które może obciążać sprawcę przez wiele lat.
