Odszkodowanie jest instytucją właściwą ubezpieczeniom majątkowym i realizuje zasadę kompensacji – ma przywrócić poszkodowanego do sytuacji majątkowej sprzed szkody, nie zaś wzbogacać go. Zasada ta ogranicza wysokość wypłaty do rzeczywistej wartości szkody, niezależnie od sumy ubezpieczenia.
Pojęcie odszkodowania należy odróżnić od świadczenia ubezpieczeniowego, które jest terminem szerszym i obejmuje również wypłaty z ubezpieczeń osobowych (na życie, NNW), gdzie obowiązuje zasada kwoty umówionej.
Zakład ubezpieczeń ma ustawowy obowiązek wypłaty odszkodowania w terminie 30 dni od zgłoszenia szkody (art. 817 Kodeksu cywilnego). W razie niemożności wyjaśnienia okoliczności w tym terminie, część bezsporna powinna zostać wypłacona niezwłocznie, a pełna wypłata – w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie okoliczności było możliwe. Łączny termin nie może jednak przekroczyć 90 dni od zgłoszenia, chyba że ustalenie odpowiedzialności wymaga prawomocnego orzeczenia sądu.
W ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej odszkodowanie wypłacane jest poszkodowanemu, który jest osobą trzecią wobec stron umowy – posiada on roszczenie bezpośrednie (actio directa) wobec ubezpieczyciela sprawcy szkody.
Po wypłacie odszkodowania zakładowi ubezpieczeń może przysługiwać regres – roszczenie wobec sprawcy szkody. Regres wchodzi w grę w ściśle określonych przypadkach, np. gdy sprawca wypadku był w stanie nietrzeźwości, zbiegł z miejsca zdarzenia lub spowodował szkodę umyślnie.
Warto wiedzieć
- Odszkodowanie podlega pomniejszeniu o franszyzę redukcyjną i udział własny ubezpieczonego.
- Niedopełnienie obowiązków po szkodzie (np. brak zgłoszenia policji w wymaganych przypadkach, zbyt późne zawiadomienie ubezpieczyciela, zniszczenie dowodów) może skutkować odmową lub redukcją wypłaty.
- Ubezpieczony nie może dochodzić podwójnego odszkodowania za tę samą szkodę - jeśli szkodę naprawił sprawca, poszkodowany nie otrzyma dodatkowej wypłaty z własnej polisy (z zastrzeżeniem niektórych ubezpieczeń majątkowych nieobjętych zasadą kompensacji).
- Od decyzji ubezpieczyciela przysługuje odwołanie w trybie reklamacyjnym, a następnie skarga do Rzecznika Finansowego lub droga sądowa. Brak odpowiedzi ubezpieczyciela na reklamację w terminie 30 dni traktowany jest jako jej uwzględnienie.
- Odszkodowania z tytułu szkód w mieniu osobistym nie są co do zasady opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
- Możliwa jest likwidacja szkody w systemie bezgotówkowym (naprawa w warsztacie rozliczającym się bezpośrednio z ubezpieczycielem) lub kosztorysowa (wypłata kwoty na rachunek poszkodowanego).
