Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę to suma pieniężna, która ma złagodzić cierpienie fizyczne i psychiczne poszkodowanego. Pieniądze nie usuwają krzywdy, lecz dają poszkodowanemu możliwość zrównoważenia ujemnych przeżyć. To świadczenie za szkodę niemajątkową, której nie da się przeliczyć na konkretne wydatki. Podstawę przyznania dają przede wszystkim art. 445 § 1 KC oraz art. 448 KC.
Zadośćuczynienie przysługuje przy uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia, pozbawieniu wolności czy naruszeniu dóbr osobistych. Jego wysokość zawsze ustala się indywidualnie, bo nie istnieje sztywny cennik krzywdy.
Różnica względem odszkodowania
Najważniejsza różnica dotyczy rodzaju naprawianej szkody. Odszkodowanie pokrywa szkodę majątkową, czyli realne wydatki i utracone korzyści. Zadośćuczynienie kompensuje szkodę niemajątkową, czyli krzywdę.
- Odszkodowanie liczy się rachunkowo, na podstawie faktur i rachunków za leczenie czy naprawę.
- Zadośćuczynienie ustala sąd lub ubezpieczyciel uznaniowo, ważąc rozmiar cierpienia.
- Oba świadczenia mogą przysługiwać równolegle z jednego zdarzenia.
Co wpływa na wysokość
Sąd ustala kwotę na podstawie całokształtu okoliczności. Liczy się przede wszystkim rozmiar i czas trwania cierpień. Znaczenie ma także trwałość skutków oraz wpływ na dalsze życie poszkodowanego.
- Intensywność bólu i długość leczenia oraz rehabilitacji.
- Stopień trwałego uszczerbku na zdrowiu i jego nieodwracalność.
- Wiek poszkodowanego i wpływ urazu na aktywność życiową oraz zawodową.
- Poczucie nieprzydatności społecznej i konieczność rezygnacji z pasji.
Zadośćuczynienie w ubezpieczeniach OC
Najczęściej zadośćuczynienie wypłaca ubezpieczyciel sprawcy z polisy OC. Po wypadku komunikacyjnym poszkodowany dochodzi go z OC komunikacyjnego sprawcy, a po zdarzeniu zawodowym z OC działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 822 § 1 KC zakład odpowiada w granicach odpowiedzialności sprawcy. Najbliżsi członkowie rodziny zmarłego mają odrębne prawo do zadośćuczynienia za zerwanie więzi rodzinnej na podstawie art. 446 § 4 KC.
Jeśli ubezpieczyciel zaniży kwotę, poszkodowany może skorzystać z pomocy Rzecznika Finansowego lub wejść na drogę sądową, gdzie często uzyskuje wyższe sumy.
Warto wiedzieć
- Zadośćuczynienie ma charakter jednorazowy i co do zasady nie podlega waloryzacji po latach, dlatego warto je ustalić rzetelnie od razu.
- Przyczynienie się poszkodowanego, na przykład jazda bez pasów, obniża zadośćuczynienie proporcjonalnie do stopnia winy.
- Roszczenie o zadośćuczynienie z czynu niedozwolonego przedawnia się na zasadach ogólnych deliktu, a w razie przestępstwa termin jest znacznie dłuższy.
- Najbliżsi mogą żądać zadośćuczynienia także przy ciężkim i trwałym uszczerbku osoby bliskiej, która przeżyła, gdy zerwana została z nią więź.
- Ubezpieczyciele w postępowaniu likwidacyjnym z reguły proponują kwoty niższe niż zasądzane przez sądy, co warto uwzględnić przed podpisaniem ugody.
- Zadośćuczynienie jest zwolnione z podatku dochodowego, w odróżnieniu od niektórych odsetek i świadczeń rentowych przyznawanych obok niego.
Pieszy został potrącony na przejściu przez kierowcę z ważnym OC. Doznał złamania miednicy, przeszedł dwie operacje i półroczną rehabilitację. Biegły ustalił 20 procent trwałego uszczerbku na zdrowiu.
Ubezpieczyciel sprawcy w postępowaniu likwidacyjnym przyznał odszkodowanie 18 000 zł za udokumentowane koszty leczenia i dojazdów oraz zadośćuczynienie 40 000 zł za krzywdę.
Poszkodowany uznał zadośćuczynienie za zaniżone i skierował sprawę do sądu. Sąd, ważąc długie cierpienie, dwie operacje i ograniczenie sprawności, podniósł zadośćuczynienie do 120 000 zł. Po odliczeniu wypłaconych wcześniej 40 000 zł ubezpieczyciel dopłacił 80 000 zł wraz z odsetkami za opóźnienie.
