Podwójne ubezpieczenie jest jednym z najczęstszych źródeł sporów odszkodowawczych w ubezpieczeniach majątkowych. Pojawia się zazwyczaj nieświadomie – przy współwłasności mienia, dziedziczeniu polis lub powielaniu ochrony przez różne produkty (np. ubezpieczenie sprzętu w polisie mieszkaniowej i w odrębnej polisie elektroniki). Kluczowy przepis to art. 824(1) § 2 KC (Kodeks cywilny), zgodnie z którym jeżeli ten sam przedmiot ubezpieczenia w tym samym czasie jest ubezpieczony od tego samego ryzyka u dwóch lub więcej ubezpieczycieli na sumy, które łącznie przewyższają jego wartość ubezpieczeniową, ubezpieczający nie może żądać świadczenia przenoszącego wysokość szkody.
Trzy warunki podwójnego ubezpieczenia
Aby mówić o podwójnym ubezpieczeniu w sensie prawnym, muszą wystąpić jednocześnie:
- ten sam przedmiot ubezpieczenia (np. ten sam samochód, ta sama nieruchomość, te same ruchomości domowe)
- to samo ryzyko (np. pożar, kradzież, OC)
- pokrywający się okres ochrony, choćby częściowo
- różni ubezpieczyciele – polisy zawarte w jednej firmie traktowane są inaczej
Zasada proporcjonalnej odpowiedzialności ubezpieczycieli
Zgodnie z art. 824(1) § 3 KC każdy z ubezpieczycieli odpowiada w takim stosunku, w jakim przyjęta przez niego suma ubezpieczenia pozostaje do łącznych sum ubezpieczenia. Oznacza to, że w razie szkody klient nie może otrzymać pełnego odszkodowania z każdej polisy z osobna – świadczenie jest dzielone proporcjonalnie. Ubezpieczyciele rozliczają się między sobą, a klient otrzymuje łącznie tylko tyle, ile wynosi rzeczywista szkoda.
Obowiązek informacyjny ubezpieczonego
Ubezpieczający, który zawiera kolejną polisę na ten sam przedmiot, powinien poinformować nowego ubezpieczyciela o istnieniu wcześniejszej ochrony. Wynika to z ogólnego obowiązku udzielania prawdziwych informacji z art. 815 § 1 KC. Zatajenie istnienia drugiej polisy nie skutkuje automatycznie odmową wypłaty, ale może prowadzić do sporu i wstrzymania świadczenia do czasu wyjaśnienia okoliczności.
Podwójne ubezpieczenie a OC posiadaczy pojazdów mechanicznych
W przypadku obowiązkowego OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zawarcie dwóch polis na ten sam pojazd i ten sam okres jest sytuacją szczególną, regulowaną przez art. 28a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Posiadacz pojazdu może wypowiedzieć jedną z polis, jeśli zawarł umowę z dwoma ubezpieczycielami na ten sam okres ochrony – ubezpieczyciel zwraca składkę za niewykorzystany okres pomniejszoną o część za czas, w którym ponosił ryzyko.
Najczęstsze przyczyny podwójnego ubezpieczenia
W praktyce do podwójnego ubezpieczenia dochodzi najczęściej w sposób niezamierzony:
- automatyczne wznowienie polisy OC pojazdu przy jednoczesnym zawarciu nowej u innego ubezpieczyciela
- nakładanie się ochrony sprzętu elektronicznego w polisie mieszkania i polisie all risks
- ubezpieczenie tego samego mienia przez współwłaścicieli niezależnie od siebie
- równoczesne posiadanie ubezpieczenia OC zawodowego indywidualnego i grupowego od pracodawcy
- ubezpieczenie bagażu w polisie turystycznej i jednoczesne ubezpieczenie ruchomości domowych obejmujące mienie poza miejscem zamieszkania
- podwójna ochrona kart płatniczych z różnych pakietów bankowych
Warto wiedzieć
- Podwójne ubezpieczenie nie pozwala otrzymać podwójnego odszkodowania - łączne świadczenie nie może przekroczyć rzeczywistej szkody zgodnie z art. 824(1) § 2 KC.
- Każdy z ubezpieczycieli odpowiada proporcjonalnie do swojej sumy ubezpieczenia - art. 824(1) § 3 KC.
- Podwójne ubezpieczenie nie dotyczy ubezpieczeń osobowych (życie, NNW) - tam suma z każdej polisy wypłacana jest w pełnej wysokości niezależnie od liczby umów.
- Zatajenie informacji o istnieniu drugiej polisy może skutkować zarzutem naruszenia obowiązku informacyjnego z art. 815 KC i opóźnieniem wypłaty.
- Świadome zawarcie kilku polis w celu uzyskania zawyżonego odszkodowania kwalifikuje się jako próba oszustwa ubezpieczeniowego z art. 298 KK (Kodeks karny).
- Klauzula "leadera" w niektórych OWU wskazuje, który ubezpieczyciel prowadzi likwidację - upraszcza to procedurę przy wielu polisach.
Małżeństwo niezależnie od siebie zawarło dwie polisy ubezpieczenia mieszkania o wartości 500 000 zł - mąż w PZU na sumę 400 000 zł, żona w Generali na sumę 300 000 zł.
Po zalaniu szkoda wyniosła 80 000 zł. Łączna suma ubezpieczenia to 700 000 zł.
PZU wypłaci 80 000 × (400 000 / 700 000) = 45 714 zł, Generali 80 000 × (300 000 / 700 000) = 34 286 zł.
Łącznie ubezpieczeni otrzymają dokładnie 80 000 zł, czyli wartość rzeczywistej szkody, mimo że posiadali dwie polisy na łączne 700 000 zł.
