Wartość ubezpieczeniowa to rzeczywista wartość mienia, które chronimy polisą. Wyznacza ona, ile dany przedmiot jest naprawdę wart, i tym samym ile maksymalnie może wypłacić ubezpieczyciel. W ubezpieczeniach majątkowych odszkodowanie nie może przewyższyć tej wartości, bo polisa ma wyrównać stratę, a nie wzbogacić poszkodowanego.
Wartość ubezpieczeniową należy odróżnić od sumy ubezpieczenia. Wartość ubezpieczeniowa to obiektywny stan rzeczy, czyli ile mienie jest warte. Suma ubezpieczenia to kwota zadeklarowana w umowie, która powinna tej wartości odpowiadać. Rozjazd między nimi rodzi poważne skutki przy wypłacie.
Rodzaje wartości ubezpieczeniowej
W zależności od przedmiotu i wariantu polisy wartość ubezpieczeniową ustala się różnymi metodami. Wybór metody wpływa na wysokość składki i przyszłej wypłaty.
- wartość rynkowa, czyli cena uzyskiwana w obrocie
- wartość rzeczywista, czyli wartość nowa pomniejszona o zużycie
- wartość odtworzeniowa, czyli koszt przywrócenia mienia do stanu nowego
- wartość ewidencyjna, czyli wartość z ksiąg rachunkowych firmy
Wpływ na wypłatę odszkodowania
Poprawne ustalenie wartości ubezpieczeniowej decyduje o pełnej wypłacie. Gdy suma ubezpieczenia jest niższa od wartości, dochodzi do niedoubezpieczenia, a ubezpieczyciel obcina odszkodowanie według zasady proporcji.
Odwrotna sytuacja to nadubezpieczenie, gdy suma przewyższa wartość. Nie zwiększa ono wypłaty, bo odszkodowanie i tak jest ograniczone do realnej straty. Klient płaci wtedy zawyżoną składkę bez korzyści. Zakaz wzbogacenia poszkodowanego wynika z art. 824(1) § 1 KC (Kodeks cywilny).
Warto wiedzieć
- Wartość ubezpieczeniowa to obiektywny stan rzeczy; suma ubezpieczenia to zadeklarowana kwota, która powinna jej odpowiadać.
- Nadubezpieczenie nie zwiększa wypłaty, bo odszkodowanie w ubezpieczeniach majątkowych nie może przekroczyć wartości szkody.
- Niedoubezpieczenie uruchamia zasadę proporcji i obniża wypłatę nawet przy szkodzie częściowej.
- W ubezpieczeniach osobowych pojęcie wartości ubezpieczeniowej nie występuje, bo życia i zdrowia nie wycenia się obiektywnie.
- Klauzula stałej sumy ubezpieczenia może wyłączyć zasadę proporcji mimo niedoszacowania wartości.
- Wartość ubezpieczeniową warto aktualizować przez indeksację, bo ceny mienia i koszty odtworzenia rosną w czasie.
Hala produkcyjna ma wartość odtworzeniową 1 000 000 zł, a przedsiębiorca ubezpieczył ją na sumę 700 000 zł. Po pożarze szkoda wynosi 300 000 zł.
Ponieważ suma ubezpieczenia stanowi 70 procent wartości ubezpieczeniowej, ubezpieczyciel stosuje zasadę proporcji. Wypłaca 70 procent szkody, czyli 210 000 zł, a pozostałe 90 000 zł obciąża właściciela. Gdyby suma odpowiadała pełnej wartości 1 000 000 zł, wypłata wyniosłaby całe 300 000 zł.
