Odstępstwo od OWU to sytuacja, w której strony umawiają się inaczej, niż mówi gotowy wzorzec. Ogólne warunki ubezpieczenia są takie same dla wszystkich klientów danego produktu. Czasem jednak ubezpieczyciel i klient ustalają coś indywidualnie dla jednej polisy. Taki zapis zmienia lub wyłącza wybrany punkt OWU.
Działa tu prosta zasada pierwszeństwa. To, co strony uzgodniły indywidualnie, jest ważniejsze od standardowego brzmienia ogólnych warunków ubezpieczenia. Odstępstwo wpisuje się zwykle do polisy albo dołączonego do niej dokumentu.
Podstawa prawna pierwszeństwa
OWU to wzorzec umowny w rozumieniu art. 384 KC (Kodeks cywilny). Wiąże klienta, jeśli zostało mu doręczone przed zawarciem umowy. Nie jest jednak aktem prawnym, lecz częścią umowy.
O pierwszeństwie odstępstwa przesądza art. 385 § 1 KC. W razie sprzeczności umowy z wzorcem strony wiąże umowa. Dodatkowo art. 807 § 1 KC unieważnia postanowienia sprzeczne z przepisami o umowie ubezpieczenia, chyba że są korzystniejsze dla ubezpieczającego. Odstępstwo nie może więc pogarszać sytuacji klienta poniżej standardu ustawowego.
Zastosowanie w praktyce
Odstępstwa pojawiają się głównie w ubezpieczeniach korporacyjnych negocjowanych przez brokera. Typowe przykłady to:
- zniesienie lub złagodzenie wybranego wyłączenia odpowiedzialności,
- podniesienie standardowego limitu odpowiedzialności dla danego ryzyka,
- obniżenie lub zniesienie udziału własnego,
- dopisanie dodatkowej klauzuli rozszerzającej ochronę.
Negocjacją odstępstw zajmuje się zwykle broker ubezpieczeniowy, działający w interesie klienta. Każde odstępstwo musi mieć formę dokumentu i jasne brzmienie. Ustne ustalenie, którego nie ma w polisie, jest trudne do wyegzekwowania przy likwidacji szkody.
Warto wiedzieć
- Odstępstwo wiąże tylko wtedy, gdy ma formę pisemną w polisie lub załączniku, ustne ustalenia są trudne do udowodnienia.
- Postanowienie indywidualne ma pierwszeństwo przed OWU, ale nie może obniżać ochrony poniżej standardu ustawowego na niekorzyść klienta.
- Przy sprzeczności zapisów polisy z OWU wiąże korzystniejszy dla ubezpieczającego, zgodnie z zasadą interpretacji wzorców.
- Odstępstwa są domeną ubezpieczeń korporacyjnych, w polisach masowych dla konsumenta praktycznie nie występują.
- Niejasne lub wieloznaczne odstępstwo interpretuje się na korzyść klienta, bo to ubezpieczyciel redaguje wzorzec.
- Każde odstępstwo zmienia ryzyko ubezpieczyciela, dlatego zwykle wpływa na wysokość składki.
