Ubezpieczający jest stroną umowy ubezpieczenia, która w relacji z zakładem ubezpieczeń przyjmuje na siebie obowiązek zapłaty składki w zamian za udzielenie ochrony ubezpieczeniowej. Status ubezpieczającego ma wymiar wyłącznie formalno-kontraktowy – nie musi pokrywać się z osobą ubezpieczoną (tą, której dobra są przedmiotem ochrony) ani z osobą uprawnioną do świadczenia.
Ubezpieczającym może być:
- Osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych.
- Osoba prawna (spółka kapitałowa, fundacja, stowarzyszenie, jednostka samorządu terytorialnego).
- Jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną (np. spółka jawna, spółka komandytowa).
Obowiązki ubezpieczającego
Obowiązki ubezpieczającego wynikają z art. 805 i nast. Kodeksu cywilnego oraz z OWU i obejmują w szczególności:
- Opłacenie składki w terminie i w sposób określony w umowie.
- Podanie prawdziwych informacji o okolicznościach istotnych dla oceny ryzyka. Naruszenie tego obowiązku może prowadzić do uwolnienia się ubezpieczyciela od odpowiedzialności.
- Zawiadamianie ubezpieczyciela o istotnych zmianach okoliczności stanowiących podstawę umowy (np. o przebudowie nieruchomości, zmianie sposobu użytkowania pojazdu, zmianie przeznaczenia lokalu).
- Niezwłoczne zgłoszenie szkody oraz podjęcie działań zmierzających do zapobieżenia zwiększeniu jej rozmiarów (tzw. działania ratownicze).
- Umożliwienie ubezpieczycielowi czynności likwidacyjnych (udostępnienie dokumentów, oględziny, przesłuchania świadków).
Specyfika ubezpieczenia na cudzy rachunek
Szczególny charakter ma umowa ubezpieczenia na cudzy rachunek (art. 808 KC), w której ubezpieczający zawiera umowę we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby – ubezpieczonego. Modelowym przykładem jest ubezpieczenie grupowe pracowników finansowane przez pracodawcę lub ubezpieczenie nieruchomości nabytej na kredyt, gdzie kredytobiorca pozostaje zobowiązany do utrzymania polisy, a uprawnienia z niej mogą być w części przeniesione na bank w drodze cesji.
Ochrona praw konsumenta
W obrocie konsumenckim ubezpieczający będący konsumentem korzysta z ochrony wynikającej z ustawy o prawach konsumenta oraz ustawy o dystrybucji ubezpieczeń – w tym z prawa odstąpienia od umowy zawartej na odległość (30 dni dla większości umów, 30 dni dla ubezpieczeń na życie).
Warto wiedzieć
- Ubezpieczający, niebędący ubezpieczonym, co do zasady nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia z tytułu umowy - chyba że umowa przewiduje wypłatę na jego rzecz (np. przy cesji z polisy lub w ubezpieczeniu mienia dzierżawionego).
- Zmiana ubezpieczającego (np. w wyniku zbycia ubezpieczonego pojazdu) wymaga zawiadomienia ubezpieczyciela w terminie określonym w OWU - brak zawiadomienia może skutkować obciążeniem zbywcy solidarną odpowiedzialnością za składkę.
- Ubezpieczający ponosi odpowiedzialność za niewłaściwe wskazanie okoliczności istotnych, nawet jeśli podawał je w imieniu ubezpieczonego działającego w dobrej wierze.
- W ubezpieczeniach obowiązkowych ubezpieczającym musi być osoba posiadająca określony tytuł prawny do przedmiotu ubezpieczenia (np. właściciel pojazdu w OC komunikacyjnym, rolnik w obowiązkowym ubezpieczeniu budynków gospodarstwa rolnego).
- W przypadku śmierci ubezpieczającego prawa i obowiązki z umowy co do zasady przechodzą na spadkobierców, o ile nie pozostają w sprzeczności z naturą umowy lub postanowieniami OWU.
- Ubezpieczający może scedować uprawnienia z polisy (cesja) - jest to praktyka powszechna przy ubezpieczeniach powiązanych z kredytami.
