Ubezpieczony jest podmiotem, na rzecz którego realizowana jest ochrona ubezpieczeniowa. W odróżnieniu od ubezpieczającego (który zawiera umowę i płaci składkę) ubezpieczony jest osobą, której dobro chronione jest przedmiotem polisy.
Zakres pojęcia ubezpieczonego różni się w zależności od typu ubezpieczenia:
- W ubezpieczeniach osobowych (na życie, NNW, zdrowotne) – ubezpieczonym jest osoba fizyczna, której życie lub zdrowie stanowi przedmiot ochrony. Jej cechy indywidualne (wiek, stan zdrowia, zawód, styl życia) są podstawą oceny ryzyka przez ubezpieczyciela.
- W ubezpieczeniach majątkowych – ubezpieczonym jest osoba, której interes majątkowy w konkretnej rzeczy (własność, użytkowanie wieczyste, leasing, najem z obowiązkiem ubezpieczenia) podlega ochronie.
- W ubezpieczeniach OC – ubezpieczonym jest osoba, której odpowiedzialność cywilna wobec osób trzecich jest przedmiotem ubezpieczenia.
Pozycja prawna ubezpieczonego w modelu umowy na cudzy rachunek (art. 808 KC) charakteryzuje się szczególnymi uprawnieniami:
- Ubezpieczony może żądać bezpośrednio od ubezpieczyciela spełnienia świadczenia, chyba że strony uzgodniły inaczej.
- Ubezpieczyciel może podnieść wobec ubezpieczonego te same zarzuty, które przysługują mu wobec ubezpieczającego.
- Ubezpieczony ma prawo żądać przedłożenia mu OWU oraz dokumentów dotyczących jego praw i obowiązków.
Rola i status ubezpieczonego w ubezpieczeniach grupowych oraz OC
W ubezpieczeniach grupowych rola ubezpieczonego zyskuje szczególną specyfikę – ubezpieczony (np. pracownik) nie jest stroną umowy, ale korzysta z ochrony udzielonej przez umowę zawartą przez ubezpieczającego (pracodawcę). Zgoda ubezpieczonego jest wymagana w ubezpieczeniach na wypadek śmierci – umowa bez takiej zgody jest bezskuteczna. W praktyce zgoda ta wyrażana jest w formie deklaracji przystąpienia.
W ubezpieczeniu OC należy wyraźnie odróżnić ubezpieczonego (sprawcę potencjalnej szkody) od poszkodowanego (osoby trzeciej, której wyrządzono szkodę). Świadczenie z OC trafia do poszkodowanego, ale ochroną obejmowany jest majątek ubezpieczonego polisa oznacza, że zakład pokryje zobowiązania odszkodowawcze ciążące na ubezpieczonym.
Warto wiedzieć
- W ubezpieczeniach na życie na wypadek śmierci wymagana jest pisemna zgoda ubezpieczonego na objęcie ochroną oraz na wysokość sumy ubezpieczenia, jeśli umowę zawiera osoba trzecia - w celu zapobieżenia tzw. „zakładom o życie” (pokusa nadużycia).
- Zmiana okoliczności osobistych ubezpieczonego (np. podjęcie zawodu wysokiego ryzyka, wyjazd do kraju wysokiego ryzyka, rozpoczęcie uprawiania sportów ekstremalnych) może wymagać zgłoszenia do ubezpieczyciela - w przeciwnym razie grozi redukcja lub odmowa wypłaty.
- Ubezpieczony w ubezpieczeniu na cudzy rachunek co do zasady nie ponosi odpowiedzialności za opłacenie składki - chyba że umowa wyraźnie to przewiduje (np. refinansowanie przez pracownika części składki w ubezpieczeniu grupowym).
- Śmierć ubezpieczonego kończy ochronę jego osoby, ale nie oznacza automatycznie zakończenia całej umowy, jeśli obejmuje ona również inne osoby (np. ubezpieczenia rodzinne z rozszerzeniami dla małżonka i dzieci).
- W ubezpieczeniach majątkowych zbycie ubezpieczonej rzeczy powoduje co do zasady przejście praw i obowiązków z polisy na nabywcę, chyba że strony postanowiły
- inaczej. Wymaga to zawiadomienia ubezpieczyciela w ustalonym terminie.
- Ubezpieczony, który nie jest ubezpieczającym, ma prawo żądać wglądu do treści OWU i wypisu z polisy w zakresie dotyczącym jego osoby.
