Gwarancja celna działa jak poręczenie wobec administracji skarbowej. Gwarant, najczęściej ubezpieczyciel lub bank, deklaruje wobec organu celnego, że zapłaci należności publicznoprawne za przedsiębiorcę, jeśli ten sam tego nie zrobi. Dzięki temu firma nie musi zamrażać własnych środków na poczet cła czy VAT importowego w momencie odprawy.
Jak działa gwarancja celna
Mechanizm opiera się na trójstronnej relacji. Przedsiębiorca (zleceniodawca) wnioskuje o gwarancję, gwarant ją wystawia, a beneficjentem jest organ celny. Gdy firma nie ureguluje danin w terminie, organ wzywa gwaranta do zapłaty. Gwarant płaci, a następnie dochodzi zwrotu wypłaconej kwoty od przedsiębiorcy w ramach regresu.
Gwarancja celna jest formalnie odmianą gwarancji ubezpieczeniowej. To produkt finansowy, a nie klasyczne ubezpieczenie majątkowe. Ubezpieczyciel nie chroni tu mienia firmy, lecz uwiarygadnia jej wypłacalność wobec administracji.
Rodzaje zabezpieczeń celnych
Unijny Kodeks Celny rozróżnia dwa podstawowe typy zabezpieczenia, które może pokryć gwarancja:
- Zabezpieczenie pojedyncze – obejmuje jedną konkretną operację, na przykład jeden tranzyt lub jedną odprawę.
- Zabezpieczenie generalne – obejmuje wiele operacji w określonym czasie, typowe przy stałym obrocie towarowym i procedurze odroczonej płatności.
- Zabezpieczenie dla procedur specjalnych – tranzyt, skład celny, uszlachetnianie, gdzie ciśnienie na płynność firmy jest największe.
Zastosowanie w praktyce
Gwarancję celną wybierają importerzy, agencje celne i firmy logistyczne. Pozwala ona prowadzić obrót bez blokowania gotówki na rachunku depozytowym urzędu. Przed wystawieniem gwarant ocenia kondycję finansową firmy, podobnie jak przy ubezpieczeniu należności. Im wyższa wiarygodność, tym niższa prowizja za gwarancję.
Wybór gwaranta i konstrukcja zabezpieczenia wpływają na płynność całej działalności. Dla firm prowadzących działalność gospodarczą ten produkt często idzie w parze z OC działalności gospodarczej oraz ochroną transportowanego towaru. Dobór zabezpieczenia warto skonsultować z brokerem podczas audytu ubezpieczeniowego firmy.
Warto wiedzieć
- Gwarancja celna nie zwalnia z obowiązku zapłaty danin - jedynie przesuwa ryzyko niewypłacalności na gwaranta, który po wypłacie zwróci się do firmy w ramach regresu.
- Wysokość zabezpieczenia organ celny ustala jako kwotę referencyjną, czyli szacunek maksymalnego długu celnego, jaki może powstać w danym okresie.
- Korzystanie z zabezpieczenia generalnego w obniżonej wysokości lub całkowite zwolnienie wymaga statusu upoważnionego przedsiębiorcy (AEO) lub spełnienia kryteriów wypłacalności.
- Gwarancja wygasa dopiero po rozliczeniu wszystkich operacji nią objętych, a nie z końcem deklarowanego okresu - przedwczesne anulowanie jest ryzykowne.
- Nieterminowa zapłata danin uruchamia wezwanie gwaranta i może obniżyć scoring firmy przy kolejnych wnioskach o gwarancję.
- Gwarancja celna to nie to samo co gwarancje kontraktowe (wadialna, należytego wykonania) - beneficjentem jest organ państwowy, a nie kontrahent prywatny.
Importer sprzętu AGD spoza UE odprawia miesięcznie towar, od którego należne cło i VAT importowy wynoszą łącznie około 600 000 zł. Bez gwarancji firma musiałaby wpłacić tę kwotę do depozytu przy każdej odprawie, zanim odbierze towar.
Firma wykupuje zabezpieczenie generalne z kwotą referencyjną 600 000 zł. Prowizja gwaranta to przykład 1,8 proc. w skali roku, czyli 10 800 zł. Zamiast zamrażać 600 000 zł, firma płaci 10 800 zł rocznie i zachowuje płynność na bieżący obrót.
Gdy w jednym miesiącu firma nie ureguluje 80 000 zł należnego VAT, organ celny wzywa gwaranta. Gwarant wypłaca 80 000 zł administracji, a następnie dochodzi tej kwoty od importera w ramach regresu, powiększonej o koszty windykacji.
